Grote modderkruiper

In overleg met RAVON, onderzoeken we eind februari, begin maart de mogelijkheid om op kansrijke locaties in ons werkgebied iets extra’s te doen voor de grote modderkruiper, een van onze ANLb-doelsoorten. Zeker op plekken met (greppel)plasdras en hoog waterpeil, zien we volop kansen. RAVON heeft in 2016/2017 op ANLb-locaties in ons werkgebied de volgende soorten waargenomen:

  • Bastaardkikker
  • Bruine kikker
  • Gewone pad
  • Groene kikker (soort onbepaald)
  • Heikikker
  • Kleine watersalamander
  • Meerkikker
  • Poelkikker
  • Rugstreeppad
  • Baars
  • Bittervoorn
  • Blankvoorn
  • Brasem
  • Karper
  • Kleine modderkruiper
  • Kroeskarper
  • Marmergrondel
  • Ruisvoorn
  • Snoek
  • Driedoornige en tiendoornige stekelbaars
  • Vetje
  • Zeelt
  • Zonnebaars
grote modderkruiper (RAVON)

Al 70 plasdraslocaties!

Steeds meer agrariërs doen mee met het beheerpakket (greppel)plasdras. Dit jaar is de netto oppervlakte plasdras in de Alblasserwaard/Vijfheerenlanden ruim verdubbeld naar zo’n 55 hectare op 70 locaties. Een enorme kwaliteitsslag voor het weidevogelbeheer! Er zijn inmiddels al meer dan 60 plasdraspompen op zonne-energie geplaatst. De meeste pompen hebben een capaciteit van 125 m3 per dag. Hiervoor is in de provincie Utrecht (AVP, inmiddels beschikt) en Zuid-Holland (POP3, nog niet beschikt) subsidie aangevraagd.

Ook het beheerpakket hoog waterpeil wint aan belangstelling. Dit pakket voorziet in een 20, 30 of 40 centimeter hoger waterpeil in de sloten (van 1 februari tot 15 juni). Beide vernattingsmaatregelen worden algemeen gezien als zeer waardevol.

Goed tweede beheerjaar ANLb

We kijken terug op een goed tweede beheerjaar (2017). De bereidheid om deel te nemen aan het agrarisch natuur- en landschapsbeheer (ANLb), is onverminderd hoog.

Broedparen en legsels
In het voorjaar van 2017 is op 4.307 hectare een beperkte BMP-monitoring (Broedvogel Monitoring Project) uitgevoerd (twee telrondes in plaats van vijf). Op de gemonitorde oppervlakte zijn 5.540 geldige waarnemingen gedaan in twee telrondes, resulterend in 2.369 broedparen/territoria (gemiddeld 55,00 per 100 hectare). De meest voorkomende soorten waren (broedparen per 100 hectare):

  • Kievit 23,36
  • Grutto 13,12
  • Tureluur 4,50
  • Krakeend 4,06
  • Scholekster 3,69

In 2016 en 2017 samen zijn op 7.457 hectare 9.228 geldige waarnemingen gedaan in twee telrondes, resulterend in 3.902 broedparen/territoria (52,33 per 100 hectare). Dit is het geschatte aantal broedparen/territoria bij alle deelnemers met weidevogelbeheer in het werkgebied van Collectief Alblasserwaard/Vijfheerenlanden.

Op percelen met legselbeheer zijn hiervan in 2017 maar liefst 1.668 legsels getraceerd door vrijwilligers (excl. legsels gevonden door een vrijwilligster in de Vijfheerenlanden en door deelnemers zonder vrijwilliger).

ANLb-indicatorsoorten
Verder is in 2017 de botanische kwaliteit van enkele percelen (incl. botanische randen) door een vegetatiekundige gekarteerd op de ANLb-indicatorsoorten. De resultaten maken duidelijk dat er goede mogelijkheden zijn voor de (verdere) ontwikkeling van kruidenrijk grasland.

Slootbeheer
In 2017 is door diverse deelnemers voor het eerst meegedaan met beheer binnen het leefgebied ‘categorie water’ (bijna 85 kilometer gefaseerd baggeren met de baggerpomp). We kijken hier positief op terug, en werken aan een verdere verduurzaming van het slootbeheer in de regio.

weidekoning (www.vogeldagboek.nl)

Verbeterplan weidevogelbeheer

In overleg met diverse partijen, waaronder de weidevogelvrijwilligers en natuur- en vogelwachten, Staatsbosbeheer, Het Zuid-Hollands Landschap, Waterschap Rivierenland, provincie Zuid-Holland en diverse mede-collectieven, heeft Collectief Alblasserwaard/Vijfheerenlanden een verbeterplan opgesteld voor het weidevogelbeheer in de periode 2018-2021. Het plan, dat op 25 september bij de provincie is ingediend, bevat tien verbeterpunten, waaronder vernatting en ontwikkeling van kruidenrijk grasland. Op basis van het plan is een POP3-subsidieaanvraag ingediend bij de provincie, onder meer voor investeringen ten behoeve van plasdraspompen op zonne-energie en andere (infrastructurele) maatregelen.

Intussen wil het collectief voorzichtig experimenteren met topmozaïeken, ook een onderdeel van het verbeterplan. Deze mozaïeken hebben (onder meer) een bovengemiddelde weidevogelstand. In de topmozaïeken vindt een volwaardige BMP-monitoring plaats, in vijf telrondes.

Gruttoseizoen van start

grutto, Adri de Groot

Na de kievit, is nu ook de grutto gestart met broeden in de Alblasserwaard/Vijfheerenlanden: weidevogelvrijwilliger Wout Gorree vond op 25 maart in Giessenburg zijn eerste gruttonest met één ei. Hij deed zijn vondst op het land van Gijsbert Tukker, die in het nieuwe stelsel van agrarisch natuur- en landschapsbeheer (ANLb) meedoet met weidevogelbeheer.

Op 10 maart vond melkveehouder Gradus Boet in Hardinxveld-Giessendam het eerste kievitsnest -met drie eieren- van de Alblasserwaard/Vijfheerenlanden, nadat op 9 maart het eerste kievitsei van Nederland was gevonden in de gemeente Ronde Venen.

23 plasdraspompen op zonne-energie

Begin dit jaar heeft Collectief Alblasserwaard/Vijfheerenlanden 23 plasdraspompen op zonne-energie besteld voor een deel van de deelnemers met een (greppel)plasdras. De plasdraspompen zijn grotendeels deze week geplaatst.

Plasdraspomp op zonne-energie.

Plasdraspomp-op-zonne-energie-(2)

De aanschaf van de plasdraspompen is mede mogelijk door een subsidie van de provincie Zuid-Holland en een ‘bijdrage’ van de betreffende deelnemers (zij maken voor de oppervlakte (greppel)plasdras geen gebruik van het recht op mozaïekkostenvergoeding).

De plasdraspompen moeten de kwaliteit van het nat biotoop in de Alblasserwaard/Vijfheerenlanden verbeteren, waardoor ook de kwaliteit van de weidevogelmozaïeken als geheel zal verbeteren.

Het areaal (greppel)plasdras is ongeveer vervijfvoudigd ten opzichte van 2015. Ook dit beheerjaar (2017) zijn er weer extra deelnemers met een (greppel)plasdras. Voor deze vorm van hoogwaardig weidevogelbeheer wil het collectief zoveel mogelijk ruimte bieden.

Positief eerste beheerjaar ANLb

Collectief Alblasserwaard/Vijfheerenlanden kijkt positief terug op het eerste jaar van het nieuwe stelsel voor agrarisch natuur- en landschapsbeheer (ANLb 2016-2021). De voortgangsgesprekken hierover met de beide provincies, Utrecht en Zuid-Holland, zijn naar volle tevredenheid verlopen.

grutto's, Adri de Groot
grutto’s, Adri de Groot

Opmerkelijk is het grote draagvlak voor agrarisch natuur- en landschapsbeheer in de Alblasserwaard/Vijfheerenlanden. De bijna driehonderd deelnemers van het collectief beheren inmiddels zo’n 4.000 hectare grasland (netto weidevogelbeheer). Ruige mest wordt toegepast op zo’n 775 hectare (minimaal 10 ton per hectare). Door de circa 2.500 kilometer botanische randen (niet bemeste en bespoten bufferstroken langs boerensloten), ontstaat op meerdere plekken in het gebied een redelijk aaneengesloten groenblauwe dooradering. Verder beheren de deelnemers duizenden landschapselementen, zoals de voor het gebied zo kenmerkende knotbomen, hoogstambomen en poelen.

Het percentage gecontracteerd zwaar/bijzonder weidevogelbeheer is erg hoog: meer dan 33 procent, nog los van het soortenrijk grasland en de botanische randen. Hiermee voldoet het beheer ruimschoots aan de randvoorwaarden die de provincies in hun natuurbeheerplannen stellen. Bij bijzonder/zwaar beheer denkt het collectief onder meer aan grasland met rustperiode (later maaien, bijvoorbeeld na 8 juni, met of zonder voorweiden), kruidenrijk grasland (verschralen en later maaien), extensief beweid grasland en (greppel)plasdras, een aantrekkelijk nat biotoop voor weidevogels. Vooral vroeg in het voorjaar is de aantrekkingskracht van een (greppel)plasdras groot.

Voorzitter Cees de Jong: ‘Het nieuwe stelsel is kansrijk, maar niet vrijblijvend. Het is continu gericht op verbetering, afgestemd op de situatie in het veld. Lerend beheren, dat is de uitdaging waar we voor staan. Daarom vinden we het belangrijk dat de deelnemers werken op basis van vrijwilligheid, en tegen een passende vergoeding. Het huidige agrarisch natuur- en landschapsbeheer is geënt op stimuleren in plaats van afdwingen. Dat is een goed uitgangspunt, omdat hierdoor de intrinsieke motivatie van de deelnemers wordt bevorderd. Het is de kunst om het agrarisch natuur- en landschapsbeheer zo goed mogelijk te integreren in de bedrijfsvoering.’

Goed broedsucces beheerjaar 2016

In het broedseizoen van beheerjaar 2016 heeft Collectief Alblasserwaard/Vijfheerenlanden op 3.150 hectare een beperkte BMP-monitoring uitgevoerd (Broedvogel Monitoring Project, uitgevoerd in twee telrondes in plaats van vijf). De telrondes lagen binnen de datumgrenzen van de grutto: tussen 1 april en 10 mei. De geldige waarnemingen, met verschillende gedragstypen, zijn ingevoerd in de database van Sovon. Het aantal broedparen per soort is vervolgens automatisch bepaald via autoclustering, en wel op basis van landelijk vastgestelde criteria, zoals het vereiste aantal geldige waarnemingen binnen/buiten de datumgrenzen.

grutto's, Adri de Groot
grutto’s, Adri de Groot

Het gemiddelde aantal geldige waarnemingen per telronde kwam uit op 58,54 per 100 hectare. Het gemiddelde aantal broedparen van alle gemonitorde (weide)vogelsoorten kwam uit op 48,73 per 100 hectare. Bij vijf telrondes zou dit aantal hoger liggen, zeker op de beheerde percelen. De meest voorkomende soorten per 100 hectare waren:

  • Kievit 24,73
  • Grutto 10,66
  • Scholekster 4,22
  • Tureluur 3,11
  • Krakeend 3,02

Aansluitend zijn eind mei, begin juni alarmtellingen uitgevoerd in 13 geschikte polders. Op basis van deze tellingen is het BTS (Bruto Territoriaal Succes) bepaald op 77%. Voorzitter Cees de Jong: ‘Een mooi resultaat. Ruim boven de 65% die nodig wordt geacht voor een stabiele weidevogelpopulatie, maar natuurlijk voor verbetering vatbaar.’ Er was aanmerkelijk minder predatie dan in 2015.

Monitoring amfibieën en vissen

In het werkgebied van Collectief Alblasserwaard/Vijfheerenlanden ligt sinds kort een landelijk meetnet voor de beleidsmonitoring van amfibieën en vissen. Doel van dit meetnet is te onderzoeken of agrarisch natuur- en landschapsbeheer (ANLb) een positief effect heeft op amfibieën en vissen, ten opzichte van reguliere bedrijfsvoering. Binnen de grenzen van ons werkgebied heeft Ravon (Reptielen Amfibieën Vissen Onderzoek Nederland) 31 kilometerhokken met meetpunten geselecteerd om het mogelijk positieve effect in beeld te brengen.

bittervoorn, Blikonderwater
bittervoorn, Blikonderwater

Onze projectmanager, Marcel Benschop, is onlangs met een projectleider van Ravon, Rémon ter Harmsel, het gebied in geweest voor de monitoring. Hieronder op verzoek een korte impressie van Rémon:

‘Op donderdag 30 juni brengen we een bezoek aan bezoekboerderij Het Achterhuis van de familie Zijderveld, aan het Hoogeind in Leerdam. Op de percelen ter plekke liggen meerdere meetpunten/onderzoeklocaties. Aan het einde van de ochtend heet Jan Zijderveld ons hartelijk welkom, terwijl een schoolklas op excursie is op de boerderij.

De eerste onderzoeklocatie, een rijkelijk begroeide sloot, levert al snel interessante soorten op, waaronder bittervoorn, kleine modderkruiper, zeelt, jonge heikikkers en larven van de kleine watersalamander. Die zijn kenmerkend voor een gezonde sloot!

We bekijken de vangst uitgebreid in een cuvet (klein aquarium), zodat de kenmerken van de verschillende soorten goed zichtbaar zijn. Een sloot even verderop laat een vergelijkbare soortensamenstelling zien. We vangen ook een mooie snoek van ongeveer 20 cm. Vervolgens onderwerpen we de poel er vlakbij aan een inspectie met onze schepnetten. Hier vangen we opnieuw jonge heikikkers en larven van de kleine watersalamander, naast vele stekelbaarsjes. Larven van de zeldzame kamsalamander vinden we dit keer niet, maar gezien de vondst van een volwassen kamsalamander iets verderop, sluiten we de aanwezigheid niet uit. Al met al een zeer succesvolle middag met mooie vangsten, ook op een andere onderzoeklocatie aan het Hoogeind!’