Gruttoseizoen van start

grutto, Adri de Groot

Na de kievit, is nu ook de grutto gestart met broeden in de Alblasserwaard/Vijfheerenlanden: weidevogelvrijwilliger Wout Gorree vond op 25 maart in Giessenburg zijn eerste gruttonest met één ei. Hij deed zijn vondst op het land van Gijsbert Tukker, die in het nieuwe stelsel van agrarisch natuur- en landschapsbeheer (ANLb) meedoet met weidevogelbeheer.

Op 10 maart vond melkveehouder Gradus Boet in Hardinxveld-Giessendam het eerste kievitsnest -met drie eieren- van de Alblasserwaard/Vijfheerenlanden, nadat op 9 maart het eerste kievitsei van Nederland was gevonden in de gemeente Ronde Venen.

23 plasdraspompen op zonne-energie

Begin dit jaar heeft Collectief Alblasserwaard/Vijfheerenlanden 23 plasdraspompen op zonne-energie besteld voor een deel van de deelnemers met een (greppel)plasdras. De plasdraspompen zijn grotendeels deze week geplaatst.

Plasdraspomp op zonne-energie.

Plasdraspomp-op-zonne-energie-(2)

De aanschaf van de plasdraspompen is mede mogelijk door een subsidie van de provincie Zuid-Holland en een ‘bijdrage’ van de betreffende deelnemers (zij maken voor de oppervlakte (greppel)plasdras geen gebruik van het recht op mozaïekkostenvergoeding).

De plasdraspompen moeten de kwaliteit van het nat biotoop in de Alblasserwaard/Vijfheerenlanden verbeteren, waardoor ook de kwaliteit van de weidevogelmozaïeken als geheel zal verbeteren.

Het areaal (greppel)plasdras is ongeveer vervijfvoudigd ten opzichte van 2015. Ook dit beheerjaar (2017) zijn er weer extra deelnemers met een (greppel)plasdras. Voor deze vorm van hoogwaardig weidevogelbeheer wil het collectief zoveel mogelijk ruimte bieden.

Positief eerste beheerjaar ANLb

Collectief Alblasserwaard/Vijfheerenlanden kijkt positief terug op het eerste jaar van het nieuwe stelsel voor agrarisch natuur- en landschapsbeheer (ANLb 2016-2021). De voortgangsgesprekken hierover met de beide provincies, Utrecht en Zuid-Holland, zijn naar volle tevredenheid verlopen.

grutto's, Adri de Groot
grutto’s, Adri de Groot

Opmerkelijk is het grote draagvlak voor agrarisch natuur- en landschapsbeheer in de Alblasserwaard/Vijfheerenlanden. De bijna driehonderd deelnemers van het collectief beheren inmiddels zo’n 4.000 hectare grasland (netto weidevogelbeheer). Ruige mest wordt toegepast op zo’n 775 hectare (minimaal 10 ton per hectare). Door de circa 2.500 kilometer botanische randen (niet bemeste en bespoten bufferstroken langs boerensloten), ontstaat op meerdere plekken in het gebied een redelijk aaneengesloten groenblauwe dooradering. Verder beheren de deelnemers duizenden landschapselementen, zoals de voor het gebied zo kenmerkende knotbomen, hoogstambomen en poelen.

Het percentage gecontracteerd zwaar/bijzonder weidevogelbeheer is erg hoog: meer dan 33 procent, nog los van het soortenrijk grasland en de botanische randen. Hiermee voldoet het beheer ruimschoots aan de randvoorwaarden die de provincies in hun natuurbeheerplannen stellen. Bij bijzonder/zwaar beheer denkt het collectief onder meer aan grasland met rustperiode (later maaien, bijvoorbeeld na 8 juni, met of zonder voorweiden), kruidenrijk grasland (verschralen en later maaien), extensief beweid grasland en (greppel)plasdras, een aantrekkelijk nat biotoop voor weidevogels. Vooral vroeg in het voorjaar is de aantrekkingskracht van een (greppel)plasdras groot.

Voorzitter Cees de Jong: ‘Het nieuwe stelsel is kansrijk, maar niet vrijblijvend. Het is continu gericht op verbetering, afgestemd op de situatie in het veld. Lerend beheren, dat is de uitdaging waar we voor staan. Daarom vinden we het belangrijk dat de deelnemers werken op basis van vrijwilligheid, en tegen een passende vergoeding. Het huidige agrarisch natuur- en landschapsbeheer is geënt op stimuleren in plaats van afdwingen. Dat is een goed uitgangspunt, omdat hierdoor de intrinsieke motivatie van de deelnemers wordt bevorderd. Het is de kunst om het agrarisch natuur- en landschapsbeheer zo goed mogelijk te integreren in de bedrijfsvoering.’

Goed broedsucces beheerjaar 2016

In het broedseizoen van beheerjaar 2016 heeft Collectief Alblasserwaard/Vijfheerenlanden op 3.150 hectare een beperkte BMP-monitoring uitgevoerd (Broedvogel Monitoring Project, uitgevoerd in twee telrondes in plaats van vijf). De telrondes lagen binnen de datumgrenzen van de grutto: tussen 1 april en 10 mei. De geldige waarnemingen, met verschillende gedragstypen, zijn ingevoerd in de database van Sovon. Het aantal broedparen per soort is vervolgens automatisch bepaald via autoclustering, en wel op basis van landelijk vastgestelde criteria, zoals het vereiste aantal geldige waarnemingen binnen/buiten de datumgrenzen.

grutto's, Adri de Groot
grutto’s, Adri de Groot

Het gemiddelde aantal geldige waarnemingen per telronde kwam uit op 58,54 per 100 hectare. Het gemiddelde aantal broedparen van alle gemonitorde (weide)vogelsoorten kwam uit op 48,73 per 100 hectare. Bij vijf telrondes zou dit aantal hoger liggen, zeker op de beheerde percelen. De meest voorkomende soorten per 100 hectare waren:

  • Kievit 24,73
  • Grutto 10,66
  • Scholekster 4,22
  • Tureluur 3,11
  • Krakeend 3,02

Aansluitend zijn eind mei, begin juni alarmtellingen uitgevoerd in 13 geschikte polders. Op basis van deze tellingen is het BTS (Bruto Territoriaal Succes) bepaald op 77%. Voorzitter Cees de Jong: ‘Een mooi resultaat. Ruim boven de 65% die nodig wordt geacht voor een stabiele weidevogelpopulatie, maar natuurlijk voor verbetering vatbaar.’ Er was aanmerkelijk minder predatie dan in 2015.

Monitoring amfibieën en vissen

In het werkgebied van Collectief Alblasserwaard/Vijfheerenlanden ligt sinds kort een landelijk meetnet voor de beleidsmonitoring van amfibieën en vissen. Doel van dit meetnet is te onderzoeken of agrarisch natuur- en landschapsbeheer (ANLb) een positief effect heeft op amfibieën en vissen, ten opzichte van reguliere bedrijfsvoering. Binnen de grenzen van ons werkgebied heeft Ravon (Reptielen Amfibieën Vissen Onderzoek Nederland) 31 kilometerhokken met meetpunten geselecteerd om het mogelijk positieve effect in beeld te brengen.

bittervoorn, Blikonderwater
bittervoorn, Blikonderwater

Onze projectmanager, Marcel Benschop, is onlangs met een projectleider van Ravon, Rémon ter Harmsel, het gebied in geweest voor de monitoring. Hieronder op verzoek een korte impressie van Rémon:

‘Op donderdag 30 juni brengen we een bezoek aan bezoekboerderij Het Achterhuis van de familie Zijderveld, aan het Hoogeind in Leerdam. Op de percelen ter plekke liggen meerdere meetpunten/onderzoeklocaties. Aan het einde van de ochtend heet Jan Zijderveld ons hartelijk welkom, terwijl een schoolklas op excursie is op de boerderij.

De eerste onderzoeklocatie, een rijkelijk begroeide sloot, levert al snel interessante soorten op, waaronder bittervoorn, kleine modderkruiper, zeelt, jonge heikikkers en larven van de kleine watersalamander. Die zijn kenmerkend voor een gezonde sloot!

We bekijken de vangst uitgebreid in een cuvet (klein aquarium), zodat de kenmerken van de verschillende soorten goed zichtbaar zijn. Een sloot even verderop laat een vergelijkbare soortensamenstelling zien. We vangen ook een mooie snoek van ongeveer 20 cm. Vervolgens onderwerpen we de poel er vlakbij aan een inspectie met onze schepnetten. Hier vangen we opnieuw jonge heikikkers en larven van de kleine watersalamander, naast vele stekelbaarsjes. Larven van de zeldzame kamsalamander vinden we dit keer niet, maar gezien de vondst van een volwassen kamsalamander iets verderop, sluiten we de aanwezigheid niet uit. Al met al een zeer succesvolle middag met mooie vangsten, ook op een andere onderzoeklocatie aan het Hoogeind!’

Op hoog niveau…

Een leuke en vrij zeldzame waarneming is volgens Jan Andeweg, coördinator van de weidevogelvrijwilligers, de vondst van een scholeksternest in een knotboom. ‘Hoog en veilig, en vijf weken gevoerd worden totdat je als scholeksterjongen vliegvlug bent. Makkelijker voor de ouders en jongen kan het haast niet!’

Dit jaar kregen we twee meldingen binnen van een scholeksternest in een knotboom: van Mts. Sterk uit Hei- en Boeicop en Jan en Adriaan van Andel uit Hoogblokland.

Scholeksternest in knotboom bij Teunis Sterk in Hei- en Boeicop.
Scholeksternest in knotboom bij Teunis Sterk in Hei- en Boeicop.

Plasdraspomp op zonne-energie voldoet

De nieuwe plasdraspomp op zonne-energie bij Gert-Jan Kool van De Groene Hofstee in Hei- en Boeicop voldoet aan de verwachtingen. ‘We kunnen de plasdras nu constant vol water houden, maar het is nog even afwachten hoe het gaat bij échte droogte. Tot nu toe zijn we tevreden.’ De plasdraspomp is aangeschaft dankzij een subsidie van de provincie Utrecht.

De zonnepanelen zijn met het oog op de stabiliteit op een speciale, makkelijk te vervoeren constructie gemonteerd.

Collectief Alblasserwaard/Vijfheerenlanden zet zich in voor financiering van veel meer plasdraspompen op zonne-energie. Voor een goede kwaliteit (greppel)plasdras zijn die vrijwel onmisbaar.

Plasdraspomp op zonne-energie bij De Groene Hofstee.
Plasdraspomp op zonne-energie bij De Groene Hofstee.

Slaapplaatsteldag

Vandaag organiseerde Sovon een slaapplaatsteldag voor de grutto, kemphaan en scholekster. Een goede reden voor weidewachter Jan Andeweg om vroeg op te staan en de steltlopers op een plasdrasperceel te tellen.

grutto's, Adri de Groot
grutto’s, Adri de Groot

‘Rond half zeven vanochtend ben ik naar het plasdrasperceel gelopen en werd daar om tien over halfzeven opgewacht door 27 kolganzen, 2 grote Canadese ganzen, 2 nijlganzen, 2 bergeenden en 2 meerkoeten. Op het linkerperceel geen spoor van steltlopers. Het werd steeds wat lichter en op een gegeven moment zag ik op het rechterperceel een groepje grutto’s op de slaapplaats staan. Om zeven uur gingen deze grutto’s zich wat staan poetsen en kon ik minstens 22 grutto’s tellen op de slaapplaats. Om vier minuten na zeven kwam een trekker te dichtbij, waardoor een deel van de grutto’s wegvloog.’ Er waren ook 2 tureluurs op het plasdrasperceel. En een territoriaal mannetje kievit. ‘Kemphanen en scholeksters heb ik niet waargenomen.’

Weidevogelseizoen van start

Ook in de Alblasserwaard/Vijfheerenlanden is het weidevogelseizoen van start gegaan! Vandaag, 17 maart 2016, vonden Jan Andeweg en Ron Alblas, weidewachters bij Natuur- en Vogelwacht “De Alblasserwaard”, hun eerste kievitsnest van dit jaar. Ze vonden het nest om 11.40 uur op een maisakker bij Edwin de Waal in Hardinxveld-Giessendam. In het nest lagen twee eieren.

eerste kievitsnest Alblasserwaard/Vijfheerenlanden
eerste kievitsnest Alblasserwaard/Vijfheerenlanden

Eerste algemene ledenvergadering

De eerste algemene ledenvergadering van Collectief Alblasserwaard/Vijfheerenlanden, vandaag in Het Bruisend Hart in Hoornaar, was drukbezocht. Het bestuur praatte de 150 aanwezige deelnemers bij over allerlei actuele zaken, zoals het jaarplan en de begroting voor 2016, de controle/schouw en de praktijk van succesvol weidevogelbeheer.

Na de pauze belichtte griendwerker Aart Horden -op zijn eigen wijze- de historie van het landschapsonderhoud.

Een blik in de zaal.
Een blik in de zaal.
Voorzitter Cees de Jong bedankt Aart Horden voor zijn presentatie.
Voorzitter Cees de Jong bedankt Aart Horden voor zijn presentatie.